Lyme Disease, Hastalığı Nedir?

Lyme hastalığı, çoğu zaman Borrelia burgdorferi bakterisinin enfekte keneler, bilhassa geyik kenesi (Ixodes türü) vasıtasıyla insanlara bulaşmasıyla ortaya çıkan bir enfeksiyon hastalığıdır. “Büyük taklitçi” olarak da adlandırılır, şundan dolayı emareleri birçok değişik hastalığı yansılamak edebilir ve bu da teşhisi zorlaştırabilir.

Lyme Hastalığı Nelere Yol Açar?

Lyme hastalığı, tedavi edilmediği takdirde ciddi sıhhat problemlerine neden olabilen, aşamalı bir hastalıktır:

• Erken Evre (Kene ısırığından sonraki birkaç gün ila bir ay):
  • Eritema migrans (Boğa Gözü Döküntüsü): Kenenin ısırdığı yerde oluşan, çoğu zaman hedef tahtası yada dairesel, kenarları kırmızı ve iç içe geçmiş halkalar şeklinde kızarıklıktır. Vakaların %70’inde görülmekle beraber, günümüzde bu tipik belirtinin görülme oranı azalmıştır (%20 civarı).
  • Grip benzeri emareler: Ateş, titreme, bitkinlik, baş ağrısı, şiddetli kas ve eklem ağrıları, lenf düğümlerinde şişme.
  • İştahsızlık, boğaz ağrısı.
• Erken Yayılım Evresi (Haftalar yada Aylar Sonra):
  • İlk döküntünün haricinde vücudun değişik bölgelerinde yeni döküntüler.
  • Kas ve eklem ağrıları (bilhassa diz benzer biçimde büyük eklemlerde şişlik ve sertlik).
  • Baş ağrısı ve boyun sertliği (menenjit benzeri emareler).
  • Yüz felci (Bell paralizisi): Yüz kaslarında zayıflık yada nüzul.
  • Kalp problemleri: Kalp ritim bozuklukları, nefes darlığı, göğüs ağrısı.
  • Ellerde ve ayaklarda karıncalanma, yanma, uyuşma hissi.
  • Göz iltihabı (konjonktivit), görme sorunları.
  • Aşırı bitkinlik, konsantrasyon sorunları, bellek zayıflığı.
  • Anksiyete, depresyon ve uyku bozuklukları.
• Geç/Kronik Evre (Aylar yada Seneler Sonra):
  • Tedavi edilmediğinde, hastalık seneler sonrasında nörolojik ve romatolojik emarelere yol açabilir.
  • Devam eden şiddetli eklem ağrıları ve şişlikler (Lyme artriti).
  • Beyin ve omurilik iltihabı (menenjit).
  • Nörolojik problemler: Uzuvlarda uyuşukluk yada zayıflık, kas seğirmesi, duyu bozuklukları, karıncalanma, hissizlik, deride yanma ve zonklayıcı ağrılar.
  • Kalp problemleri (kardit).
  • Cilt sorunları, saç dökülmesi.
  • Kronik bitkinlik sendromu, fibromiyalji, hatta MS, ALS, Alzheimer, Parkinson benzer biçimde nörolojik hastalıkları yansılamak edebilir.

Türkiye’de Lyme Hastalığı Var mı?

Evet, Türkiye’de Lyme hastalığı vardır. Vatanımızda kene popülasyonu ve Lyme hastalığına yol açan Borrelia türleri Avrupa ile benzer özelliktedir.

Türkiye’de hastalığın gerçek insidansı ve yaygınlığı kati olarak bilinmemekle beraber, çeşitli bölgelerden (bilhassa Karadeniz iklimine açık, nemli ve uygun nebat örtüsüne haiz bölgelerden) olay bildirimleri ve seroprevalans emek harcamaları bulunmaktadır. Bu çalışmalarda seropozitiflik oranlarının %2 ile %44 içinde değişmiş olduğu bildirilmiştir. İlk Lyme olguları 1990’lı yıllardan sonrasında bildirilmeye başlanmıştır. Ancak, medyada yer edinen bazı yüksek sayıdaki iddialara karşın, Lyme hastalığı Türkiye’de şu an için büyük bir halk sağlığı problemi olarak görülmemektedir ve geniş epidemiyolojik araştırmalara gereksinim duyulmaktadır.

Bella Hadid Nasıl Lyme Hastası Oldu?

Meşhur model Bella Hadid, 2012 senesinde Lyme hastalığı teşhisi almıştır. Lyme hastalığı, enfekte kenelerin ısırmasıyla bulaştığı için, büyük olasılıkla kendisi de kene ısırması sonucu bu bakteriyi almıştır. Hastalık, yalnız Bella Hadid’i değil, anası Yolanda Hadid’i ve adam kardeşi Anwar Hadid’i de etkilemiştir. Bella Hadid, uzun seneler süresince kronik Lyme hastalığı semptomlarıyla savaşım etmiş ve bu konudaki farkındalığı çoğaltmak için toplumsal medyada kendi deneyimlerini çoğunlukla paylaşmıştır.

Lyme Hastalığı Kaç Günde Geçer?

Lyme hastalığının ne kadar sürede geçeceği, teşhisin ne kadar erken konulduğuna ve tedavinin başlama zamanına bağlıdır.

• Erken Teşhis ve Tedavi: Hastalık erken evrede (çoğu zaman kene ısırığından sonraki ilk birkaç hafta içinde, “boğa gözü” döküntüsünün görüldüğü dönemde) teşhis edilirse, antibiyotik tedavisi çoğu zaman oldukça etkilidir. Oral antibiyotiklerle (amoksisilin, sefuroksim, doksisiklin benzer biçimde) 10 ila 28 gün devam eden bir tedavi bir fazlasıyla vakada tam iyileşme sağlar. Bazı durumlarda azitromisin benzer biçimde değişik antibiyotikler de kullanılabilir.
• Geç Teşhis ve İlerlemiş Evreler: Eğer hastalık geç teşhis edilirse yada tedavi edilmezse, semptomlar daha şiddetli hale gelebilir ve tedavisi daha zorlaşır. Geç evredeki nörolojik yada eklem tutulumları için çoğu zaman daha uzun soluklu (2-4 hafta) damar içi (intravenöz) antibiyotik tedavisi gerekebilir. Tedaviye karşın bazı hastalarda eklem ağrıları ve nörolojik problemler devam edebilir.
• Kronik Lyme Sendromu: Bazı kişilerde, tedavi sonrası bile uzun soluklu bitkinlik, ağrılar ve bilişsel problemler benzer biçimde emareler devam edebilir. Bu durum “Tedavi Sonrası Lyme Hastalığı Sendromu” yada “Kronik Lyme Hastalığı” olarak adlandırılır.

Lyme hastalığı çoğu zaman erken evrede doğru ve zamanında antibiyotik tedavisiyle tamamen iyileşebilirken, tedavi edilmediği yada geç teşhis edilmiş olduğu durumlarda iyileşme süreci ayları bulabilir ve kalıcı sorunlara yol açabilir.

Lyme hastalığına karşı korunmak için ormanlık ve çimenlik alanlarda bulunurken dikkatli olmak, uygun giysiler giymek ve eve döndükten sonrasında vücudu kene kontrolünden geçirmek önemlidir. Kene ısırığı şüphesi durumunda yada karakteristik emareler görüldüğünde ne olursa olsun bir sıhhat uzmanına başvurulmalıdır.